Ord om fjell

John Nyutstumo les . Foto: Morten Kielland av Rolf Jacobsen Det er den tynne sneen, den som falt inatt, som er så farlig, sier de. Det ligger et islag under der av gammel, forherdet sne. Det er den som setter de store skredene igang - de som river med seg alle. Nysne, tynn, sprø er falt inatt, så trå ikke feil. Husk på den gamle sneen, den seige skorpen som ligger der og venter. Så hold unna bratthenget. Det kan begynne som en torden og ende som en blinkende ljå. Kjelde: Samlede dikt, Gyldendal, 1999, s. 322

Sigmund Bråtet les diktet. Foto: http://www.bredebygden.com/Steder/Bjorndalsvegen.html av Rolf Vang Hestkjøraren var supermannen i vår barndoms grend. Med tung, før gamp, og tømmerlekkjene skranglande over styttingsåsen drog han innetter liene før dagsljoset gråna. Langseig med staup og stup snudde reistvegen seg over mo og myr. Frå avstengde skoghol seig lensa langs tømmerrenna mot velta. Stakkars den som slumsa med reistene når storlensa skaut på så glodrevet stod. Farleg og blank, som eit sleipt fabeldyr låg tømmervegen - stygghål og farleg når kjølda blåna ein kveld i mars. Ein glidande orm av grovt tømmer. Ei knusande tyngd i døn og dunder mot stein og stubb. Mannen som reid på dragstokkane med taumane som to dirrande nerver mellom hendene. Hesten som sklei på hasane i vitlaust vrin framfor dette ville, ustyrlege. Ei underleg, levande tyngd - trugande og farleg. Berre få av mange vart god hest og god mann i farlege reistvegar...

av Rolf Jacobsen  Merete Byrøygard les. Foto: Sina Byrøygard Eneren, lyngens mor, er mitt tre. Den trenger ingen sommer, bare regn og sne. Fillet krone den løfter, ingen har hørt dens sus. Den har en lang, seig rot som kan gro av grus. Den bærer vind over skuldrene, skyene i sitt hår. Den kan stå i stormen. Knelende. Men den står. Kanskje den har en drøm i sindet: Det hvite  ranunkel-bed der verden slutter og breene kommer ned. Av alle trær på jorden nærmest den store sne, breenes blinde sol. Å, var jeg som det. Kjelde: Samlede dikt, Gyldendal, 1999, s.110

Bjørn Sigurd Glorvigen les diktet . Foto: Dombås turistkontor av Vegard Vigerust Mammut på Dovre-platået - ikkje lenger å sjå i blået. Vår heimlege dinosaur kjøvdest ned i is og aur. Men moskus finst i fjellom her, minimammut, storegut, halvvegs sau og tri kvart stut! Tonge dyret kliv så lett, horn i hugu-brasken tett! Smell det høgt i skard og hø, er det paringskamp på liv og død. Men smyg du deg innpå med kamera og ailder så nære, så veit du brått ikkje ordet 'tå før du fyk i høgste være! Moskusen tæk deg på nåsån, Gud bevare ditt stakkars liv - da ser du Dovre i perspektiv, og blodet ditt dryp i måsån. Bildet du tok, i såmå sekundet, va som bestilt 'tå Naturvernforbundet - Vegard Vigerust Kjelde: Evig unge Dovre, Dølaringen , 1993, s. 7

Even Lusæter les diktet . Foto: Sigrun Eide av Olav Aukrust Det er godt å vera komen til dals att for den som hev fare dei ville fjell. Det er rart å ride til gards att for den som hev lengta so mang ein kveld. Det regnde og blés uppi vigga. Eg fraus som eit burtblåse blad. Men no er vêret blidga; no er min hugen glad. Det er rart at slikt kunde hende den som laut røyne so nifs ei leid. Det er rart at det barst attende og heim-att i sol over helut heid. Kvorvne er skuggane skakke, og otten hin store med deim. Eg kann ikkje deg fulltakke som viste meg leidi heim. Kjelde: Dikt i samling,  Gyldendal, 1967, s. 196

Foto: Liv Å. Mathisen av Tor Jonsson John Nyustumo les No dryp det blod i snø. Det bed frå svarte augnedjupet,  – og angestbåra bevrar gjennom hold: Eit stakkarsting, ei livredd rjupe, som, snarefanga, snart er død. Det kveldar over fjell. Og månen kliv imellom tindom, i kalde hjartelause himmelhav. Ein vindgust sældar snø på rindom og kverv i kvit og månljos kveld. Ei stjernebru er strødd, med æveblenk i jordlivsdagar,  – ho speglar seg i svarte augnerømd. Og nordljosteppet skjelv og blagar. Men auga stivnar, gjennomglødd. Her hjelp 'kje bøn, her hjelp 'kje gråt. For livet sjølv dreg snara åt og kvæver i den kvite snø ei von, eit einsleg minne om sumar over fjell og finne. Kjelde: Mogning i mørkret , Noregs Boklag, 1943, s. 41

Kari Ørjasæter les. Foto: Morten Kielland av Tore Ørjasæter Aa det skin mot Sot-fly flaae klaart mot himil-kvelving blaae burt i bratte Brennstøls-fjell. Gjenom linne lufti Lidar- vatne skimtar eg, det vidar seg so vænt i stille kveld. Her ja; sørmed desse hølom midt imillom baae stølom Røykjeskôlen still i skygd ligg med løyndomsfulle lider, her eingong i gamle tider var ei sæterhytte bygd. Daa dei kom til støls um vaaren, inni selet, attmed aaren, laag eit mannslik hovudlaust. Folki fælne heimatt vende, sæterhuse ned dei brende, bygde sæter lenger aust. Sidan er det som det skulde vore noko av det dulde, løynde her ved denne stad. Desse djupe bjørkelundar ned mot vatne!  Stillt det blundar utan blek av minste blad. Noko er det som ligg under, som eit mord ved midnatt-stunder tyngjande med sonings-skuld. Minne vaker og det gøymer udaads-otten.  Stødt han drøymer, under lidi løynd og duld. Kjelde: I dalom , Olaf Norlis Forlag, 1910, s....

Rolf Vang les sitt eige dikt. Foto: Liv Annett Nygjerdet av Rolf Vang Ei viermyr - eit jordvass-sèg. Eit landskap stort og audt og vilt, ein einsemd-sus av fjell. Eit vatn grélar grønt og grått der vind og sol legg siste strik av skymingsblått mot kveld. Ein fjelltit fløytar stilt. I regnvåt jord - eit menneske har gått og sett sitt spor. Langt vest i vika skrik ein lom. Eg trør varsamt gjennom endelause rom. Eit landskap ligg her, stort og vidt. Ein vandrar går her - kjenner det som sitt, og ber ei kjensle av at stein og kjerr og vidde - takkar meg fordi eg kom. Kjelde: Såmannsdrøm, Dølaringen, 1997, s. 16

Ragnar Solberg les sitt eige dikt, NRK,1958. Foto: Bernt Tordhol av Ragnar Solberg Fjellstort og fjellsmått – ja, her må eg dikte. Her vakna eg uppat åt ansvar og plikte – Fjellstort og fjellsmått – det skin ti det blåe. Tindan stig mektoge men blomstre er småe. Kjennest du ved meg ein åliten pyrill som smile halvt polisk åt skodd-skyom rådvild? Ruskevær kvølvest – vind kvikna og bær se' til solsmilet brå-skjølv for tongsinn i verset – Det slæst i meg sjøl kæ som rangen har fått når det myrke blir stort og det ljose blir smått. Men slik vill det bli for ein og for alle: Ei solhøgd i sinnet legg skugge mot fallet. Fjellstort og fjellsmått – med kvit-tind og svartstup og blomster som elska frå innst i mitt hjærtdjup – Kjelde:  Livs-skurd. Dikt på Dovre-mål , H. Aschehoug & Co., 1950, s. 141

Even Luseter les. Foto: Morten Kielland av Jan-Magnus Bruheim Mot blå djup av endeløyse lyfter seg berget. Bratt berg mot ditt stålblå auga. Her skal du gå gjenom livet kvar dag, kvar natt. Solflaumen øljar kring panna. Nattstjerna svalar og skin. Frå usedd kjelde går viljen som flødande sevjestraumar igjenom dine lemer. Føtene leitar blindt etter feste uppover berget på smale pall. Du veit i ei dirring at djupet ligg der nedunder. Syg med ein avgrunns dragnad, ventar ditt fall - Du kjem dit du ser. - Dag etter dag til den siste timen vil du beda um kraft til å vende auga mot dit du skal. Kjelde:  Innover viddene , Noregs Boklag, 1968, s. 54

Vegard Vigerust les . Foto: Bernhard Svendsgard av Vegard Vigerust På ski frå Sjo'hættun, eit rast frå Reinheim fann eg ei dør åt evigheite Karmen skakk tå hengjefonn, dørstokken eit lavgrønt sva, ljoset va dørklinka - Ein skimt innover som berre vart verande så Dø'n sto att bak døre Evigheite er augbleket da alt er vakkert og du sjøl er sjæl. Vegard Vigerust Evig unge Dovre, Dølaringen, 1993, s. 8

Foto: Liv Åshild Mathisen av Lisbet Lid Venås Lisbet Lid Venås les Svartnande flogfjell. Sleipsikler nedetter skorv. Hangande hamrar. Dirrande lausmosetorv. Gapande urder der ulykka lurer. Flåbratte bergrygg lokka med frodiggrøn to. Kvitsau vart fanga, vinn aldri oppatt no. - Kaldfoss med dunder larmar innunder. Fossen et skriket som ifrå snaue skòr skjelv gjennom skodda. - Livredsla rår. Blodramnar hakkar i hjelpelaus stakkar. - Villfjellet hyser fare. Det gufsar or kvasse klype, sjogar i tronge gjel. Sjølvberga kjem aldri liv framom her. Og ikkje nokon ser at dyret vonlaust lid og svelt i hel på moldturr rand. - Den ingen veit om, ingen hjelpe kan. Kjelde: Villgras , Fonna Forlag, 1959, s. 16

Even Luseter les diktet. Foto: Simen Bjørgen  av Ragnvald Skrede Såg du ein einsleg blome som duva i solbris mild langt oppi fjell, der ingen ventar at liv er til? Slik kan ein stundom finne tankar som blyge bur bortgøymde djupast inne der som ein minst det trur. Fjellet er hardt og steingrått, men blomen er kløkk og fin; ber i si skire klokke doggdropen blank som vin; spreier sin veike ange, smiler i sol og vind. Ein, kanskje, ikkje mange staden og blomen finn. Kjelde:  I open båt på havet , H. Aschehoug & Co., 1952, s. 34

Foto: Rita Mundal fra Kjærlighetens komedie av Henrik Ibsen Janne Langaas les Til fjells, i Guds natur, som bien jager fra sitt vinterbur! Jeg har en dobbelt sangbunn i mitt bryst, en langelek med underspunne strenge, med tvefoll klang, en  høy  for livets lyst, og en, som dirrer  under , dypt og lenge. Kjelde: Dikt , Bokklubbens lyrikkvenner, 1991, s. 21

Magnhild Bruheim les. Foto: Bernt Tordhol av Jan-Magnus Bruheim Dagen har gått til kvile og står ikkje upp att meir. Fuglane flyg mot skogen og roar seg i sitt reir. Barn knepper sine hender og søv i den gode fred. Ventar til morgonen vender attende - og tek dei med. Jamvel vinden har stilna - Sumarnatti er sval. Fjellgarden  drøymer i blådis og doggen fell over dal. Hovud ved hovud, som småborn søv blomane i si seng. Fivreld legg vengjene saman, kløveren søv utpå eng. Allting kvarast mot natti. Småkryp og dyr uti skog leitar seg natte-lege. Men ikkje ein fredlaus hug - Tankane flagrar or reiret søvnlause, utan kvil. Fører deg med seg dei mange endelaust lange mil. Tankane flakkar vide, vengjestilt - utan ljod. Det er som du gjæter ein bøling som aldri legg seg i ro. Kjelde: Vide er vegane, Aschehoug, 1960, s. 48

Signe Seim les. Foto: Morten Kielland av Signe Seim Fara i fjell under solsløkt tind, finna ein heller for natta. Krypa i livd for væte og vind, finna ein heller for natta. Lyda til vatn som droplar i smog, finna ein hellar for natta. Høyra kor vind kan stogga sitt flog, finna ein heller for natta. Vita at alt skal roa seg smått, finna ein heller for natta, kjenna det slik, mot kveld er det godt finna ein heller for natta. Kjelde:  Sju frostnetter , Det Norske Samlaget, 1979, s. 29

Foto: Rita Mundal (ein haustkveld) av Olav Aukrust Merete Byrøygard les Å skin i skardom. Hanen gjel og røyk stig på gardom. Hjalar hjuring høgt i hø. Rim på blad og bleinka bø. Gulnar konn i dalom og visna lyng i lidom,    - å lidom. Byssam, å fjaggen. Kjellargufs og godt øl på kaggen. Øl til gjest og gjengarmann. Gamel-Synne mjølk i spann,- snille Gamel-Synne og Sissel Søtilbakka,    - å bakka. Brim og mysublande ska' heller ikkje folk vilja vande. Nysilt mjølk ska' båne' få. Vert det ingor onnor rå', so finn me bær i skogen- men trøyste oss, kjem sjogen,     - å sjogen. Myrbær på Mytingen. Tett på tuva raud finn me tytingen. Soli skein so varm og blid- hegg og bring og blåbær-lid kjem med bær åt bonom, ja bær åt alle bonom,    - å bonom. Byssam, bysam båne'. Langt burt i berg og bankan blåne. Rauberg stul og Ljosli gauk, vakkert vêr og ingen hauk; berre eg og du, san, ska' der i fjellom bu, san, ...

Foto: Bernt Tordhol av Ragnvald Skrede Bjørn Sigurd Glorvigen les Boren av skridande bre, lagd på ein tind, endeleg løyst or lega og send som i susande vind, men stansa på nytt av meinslege makter – slik ligg steinen på stupet. Kviler i ladd ro i tusenår, duvar i drøymt framsviv, dirrar i minnet om avlaus-tan. Så bikkar, så losnar det ein sundagsmorgon. Fjellet kastar med nakken, set i eit skingrande hanegal. I ei stutt, men veldig stund er draumane røynd: Slik fart f i n s t! Bleike står vi og skjelv i krutrøyk: Har du sett slikt flog over fonn? Har du høyrt slik sukk eller kjent slik fred? –  – – Boren av skridande bre . . . . Kjelde:  Den kvite fuglen , Aschehoug, 1955, s. 22

Foto: Liv Åshild Mathisen av Olav Nygard Lese av John Nyutstumo I løynde kraa innimillom fjelle der er so trivlegt og reint eit stelle. Ein liten fjellbekk renn utfyr der, og smaabylgja yver steinen slær. Der veks ein klungerhekk stor og diger. Naar sevja uppetter klungen stiger, daa skyt dei grønaste blad og blom naar vaaren upp i den rifti kom. Og blomar ljosraude, andre bleike, sterk daam fraa sume, fraa andre veike. Dei staar ikring seg baad' dag og natt, men daamen misser dei nokso bratt. Ei stund paa sumaren, so dei stender- sin gode ange daa ut dei sender, men fagre blomsterkrans snart fell av, i svarte moldi han finn si grav. Og so kjem hausten med snjo og kulde, daa under snjoen dei heilt vert dulde. Men naar so snjoen om vaaren renn, Dei atter grøne og friske stend. Olav Nygards fyrste barndomsdikt i Norsk barneblad, 1900. Kjelde: Nynorsk lyrikk , Selja forlag, 2009, s. 179

Janne Langaas les. Foto: Morten Kielland av Rolf Jacobsen Av og til må noe vare lenge, ellers mister vi vel vettet snart, så fort som allting snurrer rundt med oss. Store trær er fint og riktig gamle hus er fint, men enda bedre - fjell. Som ikke flytter seg en tomme om hele verden enn forandres (og det må den snart), så står de der og står og står så du har noe å legge pannen inntil, og kjøle deg og holde i noe fast. Jeg trivs med fjell. De lager horisonter med store hugg i, som de var smidd av smeder. Tenk på: - Den gamle nupen her har stått som nå helt siden Haralds-tiden. Den sto her da de spikret en arming fast til korset. Som nå. Som nå. Med sildrebekker på og lyngkjerr og den store bratte pannen uten tanker i. Den sto her under Belsen og Hiroshima. Den står her nå som landemerke for din død, din uro, kanskje dine håp. Så du kan gå derbort og holde i noe hardt. Noe gammelt noe. Som stjernene. Og kjøle pannen din på den, og tenke tanken ut. ...